İstanbul ağaçlarının budama raporu

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Park ve bahçeler Müdürlüğü İstanbul ağaçlarının budama çalışmalarının raporunu yayınlandı.

istanbul büyük şehir belediye başkanlığı

çevre koruma ve geliştirme daire başkanlığı

park ve bahçeler müdürlüğü

 

 

“ kent ağaçlarının tekniğine uygun budanması

ve

budama çalışmalarında karşılaşılan

problemler”

 

 

   

komisyon  üyeleri :

rıfat keleş – orman mühendisi

gülcan nair –orman mühendisi

ibrahim dedeoğlu –orman mühendisi

nimet altın – ziraat mühendisi

zeki demir- ziraat mühendisi

fikret güler – ziraat mühendisi

 


 

 

 

                                                        

 

“kENT İÇİ AĞAÇLARIN TEKNİĞİNE UYGUN BUDANMASI VE KARŞILAŞILAN PROBLEMLER”

 

 

 

            giriş

 

1.    AMAÇ VE KAPSAM

 

2.    YÖNTEM

 

3.   Kent İçi ağaçlandırma Çalışmalarında Planlama, Dikim ve      Bakım

 

4.     Budama

 

4.1    KENT AĞAÇLARINDA BUDAMA GEREKLİMİDİR .?

 

 4.2    BUDAMA TEKNİKLERİ

 

4.2.1.BAKIM BUDAMALARI

 

4.2.1.1AĞAÇLARIN FİZYOLOJİK GELİŞME EVRELERİNE GÖRE BUDAMA PRENSİP VE YÖNTEMLERİ

 

4.2.1.2. TÜRLERE GÖRE GENEL BUDAMA KURALLARI

 

4.3. İSTANBULDA BUDAMA FAALİYETLERİ

 

4.3.1. MEVCUT DURUM (ARAÇ –GEREÇ- PERSONEL )

 

4.3.2. ÇALIŞMA ALANLARI

 

4.3.3. BUDAMA ÇALIŞMALARI VE KARŞILAŞILAN PROBLEMLER

 

4.3.4. BUDAMA ÇALIŞMALANDAKİ İHTİYAÇLAR

 

4.3.5. KORUMA KURULLARI VE ANIT AĞAÇLAR

 

5.       İSTANBUL  GENELİNDE BUDAMA SORUNUNA ÇÖZÜM YOLLARI

 

6.        YARARLANILAN KAYNAKLAR

 

     

 

 

 

 

 

GİRİŞ    

 

İstanbul kentinde 1996’dan beri yoğun bir şekilde görsel ve işlevsel amaçlı ağaçlandırmalar yapılmaktadır.Tür seçimi, dikim ve bakım hatalarına rağmen, bir dünya şehri olan İstanbul’a önemli ölçüde yeşil doku kazandırılmış, gelecekte şehrin  ihtişamına,ferahlığına katkıda bulunulmuştur.

 

Yapılan bu ağaçlandırma çalışmaları, kapsamlı ve uzun süreli bakım uygulamalarını zorunlu kılmaktadır.Zira ağaç kültürü, budama, sulama, gübreleme,ve zararlılarla mücadele gibi tüm bakım tedbirlerinin düzenli olarak uygulanmasını gerektirir.Bu koşul özellikle kent ağaçlarında büyük önem taşır.

 

 

 

1.AMAÇ VE KAPSAM

 

 

Çalışmamızda Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunda olan yeşil alan varlığı ortaya konulacak, bu alanlarda yapılan bakım çalışmaları sıralanacaktır. Bu bağlamda bitkilerin gelişiminde etkili olan olumsuz kent koşullarına da değinilecektir. Daha sonra asıl konumuz olan ve bakım işlerinde en önemli yeri olan budama konusu işlenecektir.

 

İstanbul’daki yeşil alanların bakım çalışmalarının iskeletini oluşturan budamaların, ilimsel standartlara ulaştırılması, uygulamada karşılaşılan problemlerin aşılması amacıyla İ.B.B. Park ve Bahçeler Müdürlüğünce AR-GE Şefliği yönetiminde bir budama komisyonu kurulmuş ve bu konu ile ilgili araştırma çalışması yapılması kararlaştırılmıştır.

 

 

 

2.YÖNTEM

 

Yaptığımız bu çalışmada bakımda önemli bir yeri olan budama konusu işlenmiş, şu andaki mevcut durum (karşılaşılan zorluklar, sorunlar ve ihtiyaçlar) değerlendirilmiş, çözümler önerilmiştir.

 

 

Çalışmamızda öncelikle konuyla ilgili olarak İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi öğretim üyelerinden Prof.Dr. Hüseyin DİRİK, Prof.Dr. Melih BOYDAK ve Prof.Dr. Ferhat BOZKUŞ  ile görüşmeler yapılmıştır. WEB sayfaları taranarak Türkiye ve Dünyada yapılan uygulamalar ve standartlar irdelenmiştir. İstanbul’da bulunan bütün ilçe belediyelerine yaptıkları uygulamalar sorulmuş bunlar da değerlendirilmiştir. Ayrıca Bursa ve Ankara gibi Büyükşehir Belediyelerinin de çalışmaları incelenmiştir.

 

 

 

 

 

 

3. KENT İÇİ AĞAÇLANDIRMA ÇALIŞMALARINDA PLANLAMA –DİKİM-   

     BAKIM

 

A-KENT KOŞULLARI

 

Ağaçlar, şehirlerin yapay ve çoğu zaman olumsuz ve güç koşulları altında varlıklarını sürdürmek zorunda kalırlar. Duman ve diğer çeşitli gazlar, mekanik yaralanmalar, düzensiz taban suyu durumu, sertleşmiş toprak, humus ve ölü örtü yokluğu, yetersiz kök alanı, kaldırım ve binalardan sıcaklık yansıtılması, cadde ve binaların oluşturduğu rüzgar tüneli, yollara serpilen tuzlar gibi faktörler onların yaşamlarını güçleştirir ve olumsuz etkiler.

 

 

B-PLANLAMA

 

Doğa ve çevrenin insanın ihtiyaçlarını en iyi karşılayabilecek biçimde ekonomik, işlevsel, ekolojik ve estetik ölçülere uygun olarak planlanması, düzenlenmesidir.

Bunu yaparken, arazi koşulları, iklim, ışık ve ısı durumu, yağış koşulları, rakım,

vb. şartlar göz önünde bulundurularak, uygun formada ve türde bitki seçimi yapılır.

 

C-AĞAÇ VE ÇALILARIN DİKİMİ:

 

Fidanların boyutlarına ve alanın özelliklerine göre dikim çukuru açılır, açılan dikim çukurlarının  tabanı 10–15 cm derinliğinde gevşetilecektir.

 

Dikim çukurları için, % 50 toprak, % 20 dere mili , % 20 yanmış koyun gübresi, % 10 torftan oluşan  4’lü karışım hazırlanarak dikim sırasında bu harç kullanılır.

 

Ağaç veya çalı çukurunun ortasına dik olarak konulur.  Fidanın kök boğazı zeminden 3-4 cm aşağıda olacak şekilde çukurun tabanına  4’lü karışım konup ayakla sıkıştırılmalıdır. (Ağaçlarda 0,05 x 0,05 x 2,5 m veya 0,05 x 0,05 x 2 m ebadında 2’li kazık ağaç gövdesinde 20 cm uzaklıkta 25 cm derinliğinde alt toprağa çakılarak bitkiye sabitlenir.)

 

Can suyu verilerek dikim işlemi tamamlanır.

 

D-BAKIM

 

Temizlik

 

Halkın kullanımı sırasında çevreye atılan çöplerden dolayı temizlik işlerinin de yeşil alan bakımında önemli bir yeri vardır.

Park, koru,  rekreasyon alanları, cadde, yol, kavşak ve bağlantı yollarındaki yeşil kuşaklar ve gezi mekanları üzerinde toplanan, oyun ve spor alanlarında biriken yabancı cisimler ile ağaç ve süs bitkilerinden dökülen yaprakların toplanarak çöp toplama araçlarının alabileceği bir yere kadar alandan uzaklaştırılır ve bunlar çöp istasyonlarına ve çöp döküm sahalarına, kamyonlar ile nakledilir.

 

 

 

 

Çim Biçimi

 

İyi bir çim örtüsü elde etmek için çim alanlarda uygulanacak biçim işleminde, ‘biçim zamanı’, ‘biçim yüksekliği’ , biçim sıklığı gibi bir dizi kriterlerin göz önüne alınası gerekir.

            Çim biçiminde genelde  motorlu çim biçme makineleri kullanılır. Bunun yanına büyük alanlarda çim biçme motorları, eğimli yerlerde motorlu sırt tırpanları, duvar ve bitki dipleri içinde çim makası kullanılan diğer araçlardır.

 

Çapalama

 

Sulama, insan baskısı vb. nedenlerden dolayı sıkışan toprağın havalandırılması, sulama sonucu oluşan kaymak tabakasının kırılması, bitki dibindeki yabani otların uzaklaştırılması ve üst toprağın kırıntı bünyeye kavuşturulması için bitki dipleri çapalanır.

            Çapalama işlemi bitkinin daha sağlıklı ve hızlı büyümesini sağlar. Çapalanan bitkilerde su tutma kapasitesini artırmak amacıyla bitkilerin dibine çapalama işlemi sırasında çanak açılmasında fayda vardır.

 

Gübreleme

 

Toprak , bitkinin muhtaç olduğu besin maddelerini ihtiva eder. Bu elementlerden  bilhassa üçü: azot, fosfor ve potasyum bazen bitkiye yetecek oranda bulunmayabilir. Bu nedenle kent ortamı gibi yapay olarak oluşturulan yeşillendirme çalışmalarında toprağa gübre verilerek verimin artırılması gerekir.

 

Sulama

 

Toprakta yeterli nemin bulunması bitkinin beslenmesi açısından önemlidir. Bu nedenle bitkilerin doğal yollarla karşılayamadığı su ihtiyacı sulama yoluyla karşılanır.

            Sulama, genel olarak İstanbul’un iklim şartlarına göre 15 Mayıs- 15 Eylül döneminde olur. Yeşil alanlar, kuyulardan veya şehrin şebeke suyundan faydalanılarak, yer altına döşenen sabit fıskiyelerle ya da hortumlarla sulanmaktadır. Su tesisatı yapılamayan yerlerin sulanması ise tankerler vasıtasıyla yapılır.

 

Budama

 

Genel anlamda  budama, ağaç ve ağaççıklarda ilkbahar sürgünleri başlamadan Kasım – Mart ayları arasında yılda 1 kez, gelişimi kuvvetlendirme ve gençleştirme amacıyla yapılır. Form budaması, çit budaması, su sürgünleri ve kuru dal budaması  ise vejetasyon dönemi (bitkinin büyüme yaptığı dönem) içinde yapılabilmektedir.

            Çalı budamalarında, erken ilkbaharda çiçek açanların çiçekleri geçtikten sonra, diğer çalıların ise Mart ayı ortalarında budanmasına dikkat edilmelidir.

 

Zararlılarla Mücadele

 

Süs fidanları, ağaç, çalı, gül, yer örtücü bitkiler, tek yıllık ve çok yıllık çiçekler ve çim alanlarda görülen her türlü hastalık (mantar, bakteriler, ve virüsler) ve zararlılara (böcek, kemirgenler, salyangoz, ve sümüklü böcekler) karşı yapılan kimyasal, mekanik ya da biyolojik mücadeledir.

 

 

4 . BUDAMA

 

4.1.KENT AĞAÇLARINDA BUDAMA GEREKLİMİDİR.?

 

Kentler kırsal alanlardan çok farklı ve kendilerine özgü bir ekosisteme sahiptirler.Kentlerdeki ağaçlar kırsal alandakilere kıyasla, çok daha zor koşullarda yetişmektedir. Ağaçların dalları rüzgarlı ve fırtınalı havalarda kırılarak caddelerde araçların ve yayaların üstüne düşmekte ve hatta devrilmektedir. Bu zorlulukları iyi teşhis etmek ve ona gerekli teknik önlemleri almak gerekir.

Şehirlerde, kent içi ve yakın çevresinde yer alan endüstriyel kuruluşların zararlı etkileri, binaların yükseklik, konum ve devamlılıklarına göre değişen ışık ve sıcaklık ilişkileri bu sistemi büyük ölçüde etkilemektedir.Kentlerde mevcut ısı kaynakları ve asfalt beton kaplamalarla, binaların yüzlerinde yansıyan güneş ışınlarının yarattığı yüksek sıcaklıklar ve düşük hava rutubeti kent ağaçlarını daha fazla transpirasyona yani terlemeye zorlamaktadır. Bu, onların su gereksinimini kırsal alandakilere kıyasla daha çok arttırmaktadır.

 Kentlerde asfalt, beton vb. kaplamalar nedeniyle yağışların büyük kısmı ağaç köklerine ulaşmadan bu yüzeyler üzerine akarak, drenaj kanalları ve kanalizasyonlara karışıp gitmekte köklerde bu sulardan yeterli ölçüde faydalanamamaktadır.Bu durumda fazla su gereksinimi ve buna karşılık az su alımı kent ağaçlarının yaşam düzenini bozmaktadır. Ağaçlar daha az su sarf etmek üzere yapraklarını küçültmekte, erken dökmekte ve bunun sunucu çelimsizleşmektedir.

Kırsal alanda yetiştirilen ağaçlar, besin maddelerinin bir kısmını diplerine düşüp çürüyerek toprağa karışan yapraklarından almaktadır. Kentlerde ise düşen yaprakları temizlik işçileri süpürür, toplar, yakar veya çeşitli şekilde yok ederler.

Ayrıca, kazı ve dolgular dolayısıyla kentte toprak ekseri doğal yapısını kaybetmiştir. Çimento, kireç, taş vb. inşaat molozları toprağa karışmıştır. Toprak, dökülen çeşitli kimyasal madde artıları ve kışın yollara dökülen tuzlarla, gaz sızmalarından kaynaklanan toprak kirlenmeleri ile oluşan toksit etkiler nedeniyle bitki yetiştirme gücünü büyük ölçüde kaybetmiştir.

Özellikle cadde, meydan ve yollara dikilen ağaçlarda gözlenen, kök boğazlarına kadar betonlanarak veya asfaltlanarak onları diri diri boğmaya imkan vermemelidir.

Ağaçların ölümüne yol açan diğer önemli nedende, ağır malzemelerin ağaçların diplerine istiflenmesi, ağır vasıtaların ağaç diplerine park etmesi ve böylece toprağı sıkıştırarak toprağın havalanmasını engellemesidir.

Yine kent ağaçlarının yok olasına neden olan, yapılan kazı ve dolgularda ağaçların gövdelerinin toprağa gömülmesi yada köklerini açığa çıkmasıdır. Her iki durumda zamanla ağaçların ölümleriyle sonuçlanmaktadır.

 

Özetle ; kent içindeki ağaçlar, doğal ortam dışında gelişimini sürdürmektedir.İstenilen form , biçim , çiçeklenme ve sağlıklı gelişebilmesi için , dikimleri mütakiben her bitki türü için belli periyotlarda uygun budama yapılması zorunludur.

Budama, genç yaşlardan itibaren ihmal edilmeden sistemli bir biçimde ileri yaşlara kadar devan ettirilmesi gereken bir işlemdir.

 İlk yıllarda ihmal edip ileri yaşlarda telafi için yapılan kuvvetli budamalar arzulanan sonucu sağlamaz, aksine açılacak büyük yaralarla zararlıların gelişimine ortam hazırlar. Budamalar sağlıklı gelişmeyi düzenler, güzel bir form kazandırır ve çiçek açan bitki türlerinde çiçek miktarını ve kalitesini arttırır.

 

 

 

4.2.BUDAMA TEKNİKLERİ

 

4.2.1.BAKIM BUDAMALARI

 

Bitkinin hayatiyetini devam ettirebilmesi için bakım budamaları çok büyük önem taşımaktadır. Bakım budamaları ; kuru dallar ,hastalıklı dallar , bir birine zarar veren dallar , çatallar,tepe tacı aralamaları ,gençleştirme budamaları ,çiçeklenmeye yönelik budamalar, su sürgünü alma v.s işlemlerini içermektedir.

    

  

 

Bakım budamaları yapılan ağaçlar fazla yükselip tehlike arz etmez

 

 

 

 

 

Alt yapı çalışmalarıyla kök ve gövdeleri zarar gören ağaçlar zamanla kurumaktadır.

 

 

 

       

Derin budamalar kök ve gövde sürgünü yaparlar , hatta tepe çökmeleri oluşur.

 

Bütün budama işleri yapılırken ; tecrübeli teknik elamanlar nezaretinde yapılmalı işin ehli işçiler çalışmalı , her budamaya uygun alet ve ekipman kullanılmalıdır. Budama yapan personelin en az 3-4 yıllık budama tecrübe ve deneyimi olmalıdır.

Bu belirtilen hususlardan biri veya birkaçı eksik olursa yapılan işlem tekniğinden uzak işlem olur ve bugün konuşulan hususlar ve olumsuzluklar tarih boyunca konuşulmaya devam edecektir.

 

4.2.1.1. AĞAÇLARIN FİZYOLOJİK GELİŞME EVRELERİNE GÖRE BUDAMA   

             PRENSİP VE YÖNTEMLERİ                          

Budamaların temel amaçları, ağaçların daha sağlıklı, daha kuvvetli ve dengeli bir gelişim gösterebilmelerini sağlamaktır.

Bu kapsamda irdelenmesi gereken, budamaların ağaçlar üzerindeki etkileridir.Yaygın kanı, budamaların ağaçları gençleştirdiği, canlandırdığı ve dolayısıyla büyüme güçlerini artırdığı yönündedir.

-Genç ağaçlarda yapılan şekillendirme budamaları,ağaçları  fizyolojik olarak gençleştirmektedir.

-Olgun ağaçlarda yapılan %20 oranındaki bir budama ise, ilk dönemde yıllık sürgünlerin hem gelişme sürelerini hem de uzunluklarını artırmaktadır.Ancak fizyolojik gelişmedeki bu artış bir gençleşme olmayıp sınırlı süreli bir büyüme tahrikinden kaynaklanmaktadır.

-Orta yaşlı olgun ağaçlarda ise aynı oranda yapılacak bir budama, tepe çöküşünü ve yaşlanmayı hızlandırmaktadır.

 

Bu açıklamalara göre, budamalar; genç yaşlarda fizyolojik olarak gençleşme, canlanma etkisi yaratırken, ileri yaşlarda bu etki tersine dönerek yaşlanmayı ve çöküşü hızlandırabilmektedir.

Bu nedenle özellikle orta yaşlı ağaçlarda mutedil müdahaleler yapılmalı, kesinlikle kuvvetli budamalara gidilmemelidir.

Budamalar aynı zamanda ağaçların morfolojilerine yapılan müdahaledir.Doğru uygulamalar iyi tepkiler verirken yanlış uygulamalar geçici veya kalıcı deformasyonlara yol açar. Bu nedenle ağaçların gelişme evrelerine göre dominant aks, dallanma tipi ve yenilenmelerin dinamiği çok iyi bilinmeli ve budamalar. Evrelere göre bu dinamiğe uygun prensip ve yöntemlerle gerçekleştirilmelidir.

1.Genç Ağaçlarda Şekillendirme Budamaları

            Genç ağaçlarda şekillendirme budamalarının amaçları, ana gövdeyi oluşturmak, şekillendirmek ve dallar arasında yapılacak aralamalarla tepe tacını taşıyacak ana aksları belirgin hale getirmektir. Bu amaçlar yapılması gereken 3 tip müdahale söz konusudur;

 

-Ana aksı (gövde-terminal sürgün) güçlendirmek.

-Hipoton dallara gelişme olanağı ve üstünlüğü sağlayan budamalarla dalları dengelemek.

-Tepe tacını yükseltmek.

 

2.Olgun Çağa Yeni Ulaşmış Ağaçlarda Ferahlandırma Budamaları

 

Olgun çağa yeni ulaşmış ağaçlarda yapılacak budamaların temel amacı, nihai tepe hacmini şekillendirmektir. Yapılacak müdahaleler ise başlıca 4 tiptir.

 

-          Her bir ana dalın hacmini denetlemek, ana dallar arasında denge kurmak.

-          Epiton dallanmalardaki uç çatallarını tekleyerek ve hipoton dalları selekte ederek ana dalları ferahlandırmak.

-          Tepe tacını yükseltme işlemlerini tamamlamak.

-          Ağacın ana taslağını oluşturacak olan gövdeye doğrudan bağlantılı ana dalları selekte etmek ve gövde üzerindeki dağılımlarını sağlamak.

 

Belirtilen müdahalelerle, nihai tepe tacını oluşturacak olan ana dalların seçilmesi, yaşlanmalarının mümkün olduğunca geciktirilmesi ve izleyen evrelerde kendilerine özgü yenilenmelerinin sağlanması hedeflenir. Bu aşamada özellikle aynı veya yakın güçteki dallar arasındaki rekabetin önceden belirlenerek engellenmesi önemlidir.

 

Ferahlandırma budamaları esasen bir kantitatif düzenleme işlemi olup, aktif dalgalanmaların 1/3-1/4’ünü uzaklaştırmayı öngörür. Böyle bir azaltma, kök sistemine herhangi bir müdahale olmadığı koşullarda sürgünlerin ortalama güçlerini arttırır, büyümelerini sezon sonuna kadar uzatır ve apexlerin ( büyüme uçları ) aktivitelerini yükseltir. Tepe tacı içinde dengelenmiş bir ferahlandırma budaması, aynı zamanda yaprak kitlesinin özümleme yeteneğini arttırır ve taç içinde yeni sürgünlerin oluşumunu ve gelişimini iyileştirir.

 

 

3.Orta Yaşlı Olgun Ağaçlarda Yenileme Budamaları

 

Orta yaşlı olgun ağaçlarda yapılacak yenileme budamasının temel amaçları, tepe tacının hacmini koruyarak devam ettirmek ve ana dallar üzerinde yer alan dalların yenilenmelerini elverişli kılmaktır.

Bu amaçlara ulaşmak için uygulanması gereken başlıca 3 tip müdahale söz konusudur.

-          Çökme yolundaki dalları elimine etmek.

-          Epiton dallanmalarda uç çatallanmalarını teklemek.

-          En iyi yenilenmeleri selekte etmek.

Yenileme budamaları ağaçtaki zayıflamaları önceden görerek önleyebilmek amacıyla, zayıf ve güçsüz dallanmalara ait dalları kısaltmak, mümkün olduğunca güçlü bir yıllık büyümeyi devam ettirmek ve yarların çabuk kapanabilmesini sağlamaktan ibarettir. Budamalarla yenilenme oluşturacak dallar seçilerek elverişli koşullara kavuşturulur.

 

4.Yaşlı Olgun Ağaçlarda Temizleme Budamaları

 

Yapılacak budamalar esasen bir temizleme işlemidir. Bu evreye kadar kazanılan hacim ve dalların mekanik dirençleri dikkate alınarak, tacının formunu koruması ve bu formunu devam ettirmesi hedeflenir. Uygulanacak müdahaleler ise başlıca 3 tiptir.

 

-          Kurumuş, ölü dalları uzaklaştırmak.

-          Epiton dallanmalardaki çatalları teklemek

-          Mekanik direnci zayıflamış olan dalların ağırlığını azaltmak.

 

Budamalarla elde edilecek beklentiler, sadece yaşlanan ağacın yaşamının devam ettirilmesi ile sınırlıdır. Ölmüş ve ölmekte olan dalların uzaklaştırıldığı bu aşamada, ağacın yaşamını sağlayan dallarda, artık budamalara karşı belirgin tepkiler göstermezler. Bazı hallerde gelişme durumlarına bakılmaksızın silleptik ve proleptik yenilenmelerle oluşan dalların uçlarında seleksiyonlar yapılır. Ancak bu müdahalelerin gerçekleştirilmesi birçok güçlükler arzeder. Zira çoğu durumlarda sürgün oluşumu ve yapraklanma gibi yaşamsal aktiviteler tepe tacının çevresinde toplanmıştır ve ulaşılması oldukça zordur. Ana dalların yükünü hafifletmek, amacıyla yapılacak müdahalelerde aktif dallanmaların yer aldığı uç kısımlara fazla dokunulmamalıdır. Zira hassasiyetin iyice arttığı bu evrede budamanın dozunun arttırılması, ağacın yaşlanmasını hızlandırır.

 

5.Yaşlı Ağaçlarda Taç Azaltma Budamaları

 

Yapılacak budamalar ağaçların yaşamalarını kabul edilebilir güvenlik koşulları altında bir süre daha uzatabilmek amacıyla tepe taçlarının azaltılmasını öngörür. Bu amaç için uygulanması mümkün olan 4 tip müdahale söz konusudur:

-          Kurumuş, tamamen çökmüş kısımları uzaklaştırmak.

-          Mekanik direnci azalmış olan dalların yükünü hafifletmek.

-          Mevcut sürgün gelişimlerini selekte etmek ve ferahlandırmak.

-          Ağacı düzenli olarak gözlem altında tutmak.

 

Ağaçların yaşamını bu evreye kadar devam ettirmek bir çok durumda gereksizdir.Diğer bir anlatımla çoğu türlerde çökme aşamasına gelen ağaçlar kesilerek yenileme dikimlerine geçilir.Ölmüş ve kısa vadede ölmeye mahkum olan kısımlar uzaklaştırılmalı,ağacın mekanik direncini artırmak amacıyla selektif bir hafifletme işlemi uygulanarak, dalların azaltılmalı,yıllık büyümeyi artırmak üzere,prolektik yenilenmeler üzerinde seleksiyonlar yapılmalıdır.Zira bu seleksiyon işlemleri kambiyum faaliyetini  tahrik  eder ve böylece ağaçların zaralılara ve parazitlere karşı direncleri artar, ayrıca dalların sağlamlığı devam ettirilerek esneklikleri artırılmış olur.

 

Bu prensiplere göre ağaçların tepe tacında yapılacak müdehalelerle kurumuş dallar tamamen kesilir,diğerlerinde ise kuvvetli yenilenmelerin oluştuğu yerden itibaren kısaltmalara gidilir.Oluşan sürgünler uzaklaştırılır.

 

6.Yaşlı Ağaçlarda Yeniden Yapılandırma Budamaları

 

İkinci hayat olarak da tanımlanabilen bu son evreye belirli türlerin ancak bazı türleri ulaşabilmektedir.

Budamaların amacı, ağacın henüz canlı olan kısımlarının gelişmesini elverişli hale etirerek yaşamın devamını sağlamaktır. Uygulanacak müdahaleler ise;

-          Ölmüş ve zayıflamış kısımları uzaklaştırmak,

-          Sürgünleri selekte etmek ve ferahlandırmaktan ibarettir.

 

Ağaç bu evrenin başında tamamen farklı 2 kısımdan oluşur.Taç çerçevesinde toplanmış zayıf gelişimli dallanmalar ile alt bölümde gelişmiş ve kök sistemiyle daha özel bağlantıları olan güçlü merkezi yenilenmelerdir.

  

            Yapılacak müdahaleler tamamen selektiftir. Miktarı dikkate almadan yapılacak kesimlerin,koşullara göre çok yüksek oranlara varması da mümkün olabilir.

 

4.2.1.2.TÜRLERE GÖRE GENEL BUDAMA KURALLARI

1- İĞNE YAPRAKLILAR

            Serbest duran iğne yapraklı ağaçların budanma ihtiyaçları yoktur. Budama ancak kırık, yaralı, hasarlı, ters büyüyen ve içe doğru giden, birbiriyle kesişen dalların kırılıp temizlenmesi için yapılır. Bu budama biçimi bütün iğne yapraklılar için geçerlidir.

 

            İĞNE YAPRAKLI AĞAÇLARDA GENEL BUDAMA KURALLARI

-          İğne yapraklı ağaçlar (koniferler) kuru dallar ve kırık dallar  her mevsim budana bilirler.Ancak özel form ve şekil budamaları hariç genelde budanmaları tavsiye edilmez.

-          Göknar, çamlar, sedirler, yalancı serviler (çit yapılanlar hariç) az miktarda budanabilir.

-          Ladinler budanmaz.

-          Ardıçlarda az kesim yapılabilir. Kesim yerleri ağaç içinde kalmalı ve görülmemelidir.

-          Porsuk ağacı, mamut ağacı, avrupa göknarı ve bataklık servisi güçlü kesime dayanıklı ağaçlardır. Kesim ağacın her yönünden dengeli biçimde yapılmalıdır. Bu ağaçlar yeni sürgün verirler.

 

İğne yapraklı ağaçlar sürekli yeşil olduklarından kış aylarında da nem kaybederler. Onun için sonbahar aylarında yeterli yağış olmaz ise aralık ayında sulanmaları gerekir. Genel olarak iğne yapraklı ağaçlar budanmaya elverişli değildir. Budamada yalnız alt dallar kesilebilir.

İğne yapraklı ağaçların yanlara doğru büyüyebilmeleri için, dikim aralıklarının yeterli derecede açık, yaklaşık 12-16m olmaları gerekmektedir.

 

2-GENİŞ YAPRAKLI VE YAPRAĞINI KIŞ AYLARINDA DÖKEN AĞAÇLARIN BUDANMASI :

 

            Budamalar kış, ilkbahar ve yaz aylarında olmak üzere 3 dönemde  yapılır. Kış aylarında özellikle yaprağını döken yapraklı ağaçlar budanır. İlkbaharda, kışın donma ihtimali olan ağaçlar budanır. Yaz aylarında, ışık ve hava sağlanması yönünden budama yapılır. Uygun olmayan budama zamanı yaz sonu ve sonbahar başıdır. Çünkü sonbahar budamasından sonra yeni sürgünler çıkar ve kış ayında donar. Budama değişik şekillerde yapılır.

            Seyrekleştirme budaması :Ağaç içine ışık, hava ve güneş girmesini önleyen kısımlar ile çatal şeklinde ve içe doğru büyüyen kısımlar kesilerek seyrekleştirme yapılır. Seyrekleştirmeden sonra ağaç normal şeklini alır ve uygun biçimde büyüme olanağına kavuşur. Ağacın içine ışık ve hava girmesi sağlanmış olur.

            Tepe Kesimi Budaması :Yukarı doğru uzayan, ana dal tepe goncası kesilerek, dikine uzama önlenir. Bu şekilde dalların yana doğru büyümeleri önlenmiş olur.

 

Budama yapılırken ağacın zarar görmemesi için ; budama tekniğine uygun kesim tekniği uygulanmalıdır.Aşağıda tekniğine uygun kesim  şekilleri görülmektedir.

 

 

 

 

 

 

    

 

Bir dalın kesim yerinin belirlenmesi, kesilmesi ve bir yıl sonraki hali.

 

 

    Budamalar şu gibi durumlarda yapılır :

 

-Çapraz büyüyen dallar,zayıf sürgünler,

-Ölü ve kuruyan dallar, çürümüş ve tehlike arz eden dallar,

-İnsanlara, araçlara ve trafik işaretlerinin görülmesine engel olan alçaktan büyümüş dallar,

-Binalara ve enerji hatlarına doğru büyüyen dallar,

-Fırtınada kırılan dallar,

-İnsanları yaralayabilecek ve mülke zarar verecek çok büyük ağaçlarda , budama uzman kişi kontrolünde yapılmalıdır.

 

    

 

Birleşim yerlerinde içsel kabuk oluşumu olan çatallarda zayıf bağlantı nedeniyle kırımla riski yüksektir. Bu dalların kesinlikle budanarak uzaklaştırılması gerekir.

 

 

 

 

 

 

            Emirgan Korusu çocuk parkında içsel kabuk nedeniyle kırılıp düşen atkestanesi gövdesi görülmektedir.

 

4.2.2. FORM BUDAMALARI

            Ağaçların doğal gelişim evrelerinde yapılan budamalardan farklı olarak , özel mekanlardaki ağaçlar ,değişik form ve biçimlerde budanmaktadır.

            Form budamaları; erken yaşlarda ve sık sık yapılırsa güzel görünüm kazandırır.Ayrıca mekanın özelliğine göre tepe, boy ve genişlikte form verme imkanı sağlar.Fakat bu uygulamalar her yerde ve her ağaç türünde uygulanmaz. İleri yaşlardaki ağaçlarda istenilen sonucu vermez.

            Avrupa’da birçok ülkede yüzyıllardan beri tarihi meydan ve saray bahçelerinde bu tür uygulamaları görmek mümkündür.Bu uygulamalar simetrik bir görümüm, dogal bir çit ve alle tesisi oluşturmaktadır.

           

               

                Fransa’da yapılan ağaçlarda  form budamaya örnek

 

 

                             

           Q.İlex ( meşe) lerde yapılan form budamaları

 

Form budamaları peyzajda en çok küçük süs bitkilerinde kullanılmaktadır.Mevcut form budamalarının yanında son yıllarda topiary budama uygulamaları gelişmiş ve birçok ülkede topiary bahçeleri kurulmaktadır.

 

Topiary , budama ile bitkilere verilen hayvanya da değişik geometrik şekilli canlı heykellerdir; bunlar bir bahçenin odak noktası ve dikkat  çeken kendisinden söz ettiren bir öğesi olabilir; ancak bilinçli ve deneyimli bir budama ve sürekli bir bakım gerektirir.

            Bir çok ağaç ve çalılarda topiary budaması yapılabilirse de şimşir (Buxus sp.) ve porsuk (Taxus sp.) gibi ince dokulu herdem yeşil bitkiler bu amaç için en uygun olanlarıdır.

            Bir Topiary’nin oluşturulması uzun zaman alır. Örneğin iki top şekilli bir topiary, eğer bitkiler çoban püskülü (İlex spp.) ve kurtbağrı (Ligustrum sp.) ise 5 yılda, porsuk ise 10 yılda elde edilir. Bir hayvan veya kuş şekli için bu süre iki misli olabilir.Aşağıdaki resimlerde topiary uygulamalarına örnek verilmiştir.

 

         

 

                      

   Topiary çalışmalarına örnekler

 

 

 

4.3.İSTANBULDA BUDAMA FAALİYETLERİ

 

4.3.1.MEVCUT DURUM (ARAÇ-GEREÇ-PERSONEL)

 

1-İstanbul Büyükşehir belediyesi:İ.B.B Park ve Bahçeler Müdürlüğü  bünyesinde 1997 yılında kurulan Budama şefliği; Anadolu ve Avrupa yakasında 3 ekiple sorumluluk alanındaki ağaç budama çalışmalarını  yürütülmektedir.

 

 

 

BUDAMA ŞEFLİĞİNİN MEVCUT DURUMU                  

 

TEKNİK PERSONEL                             : 3

 

PERSONEL SAYISI                              : 21

 

SEPETLİ ARAÇ                                               : 5

 

SERVİS ARACI                                    : 2

 

MOTOR SAYISI                                               : 20  Motorlu testere

                                                                           7  Dal budama Motoru

                                                                           3  Form motoru

 

 

2003 YIILI BUDAMA ŞEFLİĞİ FAALİYET DURUMU

 

AYLAR

Ağaç budama

Kuru dal budama

Sürgün budama

Kuru Ağaç Kesimi

Çalı ve Form

Peyzaj Gülü

TOPLAM

 

(Adet)

(Adet)

 (Adet)

 (Adet)

 (Adet)

(Adet)

(Adet)

OCAK

1717

0

0

0

0

0

1717

ŞUBAT

1054

0

0

191

0

0

1145

MART

2300

0

0

164

310

0

2779

NİSAN

1890

1300

140

890

250

0

4470

MAYIS

1567

1200

158

750

335

0

4010

HAZİRAN

1041

415

1178

316

335

2540

5488

TEMMUZ

0

382

950

40

0

0

1372

AGUSTOS

844

487

1200

289

230

0

3050

EYLÜL

1473

29

339

13

280

0

2134

EKİM

705

902

0

10

1378

0

14795

KASIM

2038

0

0

30

0

0

2068

ARALIK

2763

0

0

187

0

0

2950

TOPLAM

17392

4715

3965

2880

3118

2540

45978

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-İlçe belediye başkanlıkları araç , gereç ve ekipman durumu:

 

İlçe Adı

Teknik Eleman Sayısı

İşçi Personel Sayısı

Yıllık Budanan Ağaç Sayısı

(2003 yılı)

Sepetli Araç Sayısı

1.      Adalar

0

2

5000

0

2.      Avcılar

4

ihale

710

0

3.      Bağcılar

1

3

3103

1

4.      Bahçelievler

3

6

2000

1

5.      Bakırköy

4

8

7500

2

6.      Bayrampaşa

1

4

800

2

7.      Beşiktaş

3

5

2000

1

8.      Beykoz

2

4

250

2

9.      Beyoğlu

3

4

300

1

10.  Büyükçekmece

1

5